Không sinh không diệt trong “Thề non nước”

Bài thơ Thề non nước của nhà thơ Tản Đà là một bài thơ hay và đẹp về lời thề giữa hai người thương nhau (đó có thể là hai cha con, hai mẹ con, hai anh em, hai vợ chồng, hai thầy trò hay thậm chí là giữa con người và quê hương đất nước) với những lý giải hết sự dễ thương của người ra đi với người ở lại.

Tuy nhiên, dưới cái nhìn Phật pháp, những hình ảnh nên thơ đó cũng mang triết lý về giáo lý “bất sinh bất diệt” vô cùng sâu sắc của Phật giáo đại thừa. 

anh non nuoc.jpg
Nước non - Ảnh minh họa. Trong ảnh: thắng tích Tràng An (Ninh Bình)

Bài thơ tổng cộng có hai mươi hai câu. Trong đó mười bốn câu đầu nói về tình cảnh chờ đợi đến nỗi “xương mai một nấm hao gầy/ tóc mây một mái đã đầy tuyết sương” cũng như là lời than trách, sầu khổ của non khi bị “nước đi đi mãi không về cùng non”. Tám câu còn lại của bài thơ là lời an ủi và khai thị của nước, rằng thật ra nước không hề xa non chút nào hết mà luôn luôn bên cạnh non, chỉ là dưới những biểu hiện khác nhau mà thôi. Tám câu thơ đó là:

Non xanh đã biết hay chưa?

Nước đi ra bể lại mưa về nguồn.

Nước non hội ngộ còn luôn,

Bảo cho non chớ có buồn làm chi.

Nước kia dù hãy còn đi,

Ngàn dâu xanh tốt non thì cứ vui.

Nghìn năm giao ước kết đôi,

Non non nước nước không nguôi lời thề.

Nước đi ra biển nhưng không có nghĩa là vĩnh viễn xa non. Nước trở lại với non với hình thức là những cơn mưa. Nước gặp nắng bốc hơi thành khí. Khí gặp lạnh tụ lại thành mây và mây sẽ hóa thân thành mưa rơi trở xuống mặt đất. Nước mưa ấy có thể sẽ tiếp tục chảy ra biển, nhưng chỉ một phần thôi. Phần còn lại nước thấm vào đất và làm cho “ngàn dâu xanh tốt”.

Nếu không có nước thì không có rừng dâu, dâu sẽ không thể sống, không thể xanh tốt. Và như vậy trong rừng dâu đã có sự hiện diện của nước trong đó. Nước như muốn nói với non rằng: “Non ơi, non hãy nhìn vào rừng dâu để thấy nước trong đó mà đừng có chờ đợi nữa. Xin non đừng có than phiền, đừng có sầu khổ nữa mà hãy vui lên, vì không có sự xa cách đâu”. Nước ở đây biểu hiện dưới ba hình thức là nước, mưa và ngàn dâu. Đây chỉ là 3 hình thức tiêu biểu. Ngoài ra nước còn tồn tại trong không khí, hoặc những giọt sương đêm… Như vậy nước có bao giờ rời xa non đâu. Nước luôn bên cạnh non bằng nhiều biểu hiện khác nhau. Dù nhiều biểu hiện khác nhau nhưng cũng là nước mà thôi.

Theo giáo lý Duyên sinh thì các pháp chưa từng sinh ra cũng như chưa từng mất đi, bởi vì trong một pháp đã chứa đựng, bao hàm tất cả các pháp khác, một là tất cả và tất cả là một. Khi một hiện tượng xuất hiện không có nghĩa là chúng mới có. Những yếu tố làm nên hiện tượng đó đã có sẵn bàng bạc trong không gian và thời gian, chỉ chờ nhân duyên đầy đủ thì biểu hiện ra mà thôi. Cũng vậy, khi chúng mất đi không có nghĩa là chúng không còn gì mà chỉ là biến đổi thành dạng khác, dưới dạng vật thể hay năng lượng.

Đối với con người cũng vậy, chúng ta được sinh ra không có nghĩa là chúng ta mới có mà thật ra đã tồn tại từ lâu rồi, dưới dạng nghiệp thức và các mối quan hệ di truyền của dòng họ tổ tiên. Trong quá trình lớn lên, ta lại tiếp tục tiếp nhận những yếu tố của gia đình và xã hội. Chính vì vậy mà khi cha mẹ chúng ta qua đời, chúng ta không mất họ hoàn toàn mà họ vẫn còn ở bên ta, trong ta dưới dạng gen di truyền và các giá trị tinh thần khác như nhận thức, kinh nghiệm…

Hai câu thơ cuối của bài thơ, Nghìn năm giao ước kết đôi, Non non nước nước không nguôi lời thề, thật đã diễn tả được giáo lý “bất sinh bất diệt” một cách sinh động. Nghìn năm là chỉ cho thời gian vô tận, từ vô thỉ. Điệp từ “non non nước nước” như muốn nói rằng non và nước không còn là hai thực thể riêng biệt tách rời nhau nữa mà chúng đã hòa quyện vào nhau, “tương tức tương nhập” với nhau. Trong non có nước, trong nước có non. Non cũng là nước mà nước cũng là non. Và chúng đã tồn tại như vậy từ vô thỉ rồi. Non tồn tại từ khi có nước và nước tồn tại từ khi có non.

Hòa thượng Nhất Hạnh có viết quyển sách tựa là “Không diệt không sinh đừng sợ hãi” (*). Tôi không rõ Tản Đà có học Phật và biết giáo lý Duyên khởi của Phật giáo hay không, nhưng những gì ông trình bày trong bài thơ Thề non nước này, khi đọc và chiêm nghiệm, ta cũng có cái cảm giác bình yên, không sợ hãi như vậy. 

Thích Trung Hữu

Đền ơn đáp nghĩa đúng Chánh pháp

Đức Phật dạy rằng con người mang bốn trọng ơn, trong đó có ơn sanh thành dưỡng dục của cha mẹ, vì không có cha mẹ không thể có sự hiện hữu của chúng ta.

Không sinh không diệt trong “Thề non nước”

Bài thơ Thề non nước của nhà thơ Tản Đà là một bài thơ hay và đẹp về lời thề giữa hai người thương nhau (đó có thể là hai cha con, hai mẹ con, hai anh em, hai vợ chồng, hai thầy trò hay thậm chí là gi

Chư Tăng bố-tát tụng giới, quá đường chung tại VNQT

Sáng nay, 12-6 (29-4-Mậu Tuất), tại trụ sở BTS - Việt Nam Quốc Tự (242 - 244 đường 3-2, P.12, Q.10), chư tôn đức Tăng thành viên BTS GHPGVN TP.HCM, các ban trực thuộc, 24 BTS GHPGVN quận, huyện và chư

Tưởng niệm 55 năm Bồ-tát Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân (1963-2018) Bồ-tát Thích Quảng Đức: Ngọn lửa & Trái tim

Cuối tháng 3-2018, Trung ương Giáo hội đã ban hành thông tư về việc tổ chức Đại lễ tưởng niệm 55 năm Bồ-tát Thích Quảng Đức vị pháp thiêu thân. Theo đó, Đại lễ sẽ diễn ra tại thủ đô Hà Nội, TP.Hồ Chí

122 vị Khất sĩ dự khóa tu truyền thống lần thứ 23

Khóa tu truyền thống Khất sĩ lần thứ 23 được chính thức khai mạc vào ngày 23-10 tại tịnh xá Ngọc Thạnh (thôn Phước Thành, xã Tân Hòa, H.Tân Thành, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu) và kéo dài tới ngày 30-10-2017.

122 vị Khất sĩ dự khóa tu truyền thống lần thứ 23

Khóa tu truyền thống Khất sĩ lần thứ 23 được chính thức khai mạc vào ngày 23-10 tại tịnh xá Ngọc Thạnh (thôn Phước Thành, xã Tân Hòa, H.Tân Thành, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu) và kéo dài tới ngày 30-10-2017.

Khai mạc Hội thảo khoa học về Tổ Khánh Hòa

Sáng nay, 19-10, tại hội trường chính chùa Viên Minh - Văn phòng BTS GHPGVN tỉnh Bến Tre, lễ khai mạc Hội thảo khoa học “Hòa thượng Khánh Hòa với phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam và truyền th

Xuất gia báo hiếu trong Phật giáo Nam tông Khmer

Xuất gia báo hiếu là một nét đẹp truyền thống lâu đời của người Khmer Nam Bộ. Lễ nhập tu báo hiếu này thường được tổ chức vào khoảng thời gian trước hoặc sau Tết Chôl Chnăm Thmây

Ý nghĩa ngày Răm tháng Bảy – Lễ Vu Lan

Rằm tháng Bảy, ngày Xá tội vong nhân của phong tục Á Đông. Theo tín ngưỡng dân gian, là ngày mở cửa ngục, ân xá cho vong nhân nên có lễ cúng Cô Hồn (vào buổi chiều) cho các vong linh không nhà cửa, kh

TP.HCM: Nhiều hoạt động Tuần văn hóa triển lãm Vu lan

Theo thông tin từ Ban Văn hóa GHPGVN TP.HCM, từ ngày 21-8 đến 27-8 (nhằm ngày 30-6 đến ngày 7-7-Đinh Dậu), Ban Văn hóa sẽ tổ chức Tuần lễ Triển lãm, văn nghệ - Hội chợ ẩm thực Vu lan - Báo hiếu PL.256

Cần Thơ: Họp báo tổ chức Hội trại tuổi trẻ Phật giáo

Tiếp nối sự thành công của 10 Hội trại tuổi trẻ Phật giáo nhiều năm về trước, đồng thời triển khai những hoạt động tích cực của phân ban Thanh thiếu nhi Phật tử Trung ương, chư tôn đức tăng ni đã tổ c

Đóa sen thiêng từ bãi rác dòng đời

Tọa lạc nơi cửa ngõ phía Đông của TP.Hồ Chí Minh, Pháp viện Minh Đăng Quang - trung tâm văn hóa, giáo dục và xã hội của Hệ phái Khất sĩ - thành viên sáng lập GHPGVN, sau thời gian xây dựng, sẽ khánh t

Liên hoan phim Phật giáo lần thứ 18 ở Mỹ

Liệu bạn có biết dòng nhạc Punk rock đang rất thịnh hành ở Myanmar hay một luồng gió mới làm thay đổi các lễ nghi truyền thống của Bhutan hay không? Và bạn đã biết gì về vị lãnh đạo tinh thần Tây Tạng

Tìm Phật trong Tam tạng Thánh giáo & tìm Phật ngoài Thánh giáo

Từ Phật giáo Nguyên thủy có hướng nhìn về Phật giáo Đại thừa và đứng ở lập trường Đại thừa để quan sát toàn thể Pháp giới.

HT.Thích Thanh Từ: Người tu phải dẹp bỏ tham sân si

GN - Trong kinh kể lại, một hôm Phật hỏi các thầy Tỳ-kheo:

Thông điệp Ngày Vesak 2017 của Tổng Thư ký LHQ

GNO - Ngày 4-5 vừa qua, Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres đã phát đi Thông điệp nhân Ngày Vesak 2017. GNO trân trọng giới thiệu đến quý độc giả trong mùa Phật đản PL.2561.

HT.Thích Trí Quảng nói về Tuần lễ Phật đản tại TP.HCM

GN - Ngay từ đầu năm 2017, việc tổ chức Đại lễ Phật đản đã được đặt ra trong các phiên họp giao ban hàng tuần của Ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM cũng như trong các cuộc họp Ban Trị sự Phật g

Những điều Người Phật tử không nên làm khi tới chùa

Chùa chiền là chốn Thiền môn thanh tịnh, là ngôi nhà giáo pháp che chở cũng như nuôi lớn tình thương, khơi nguồn trí tuệ và giúp chúng ta giải phóng những nỗi khổ niềm đau trong cuộc đời. Vì thế, ngườ

Đường trần đâu có gì…

GN - Nhà tang lễ vắng vẻ, trời không nắng, có vài hạt mưa bụi rây rây trên khóm hoa quỳnh anh vàng quạnh quẽ. Tới giờ hẹn nhưng vẫn chưa xong vì còn đang lựa cốt. Phải lấy ra những mảnh xương lớn để q

Hội thảo khoa học về Thiền sư Pháp Loa

GNO - Hôm qua, 29-3, tại Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt - chùa Vĩnh Nghiêm (tỉnh Bắc Giang), Hội Di sản Văn hóa Việt Nam phối hợp với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Giang, Sở Văn h

Bí mật về bức tượng Phật giáo 1.300 năm tuổi

GNO - Sau 7 năm tiến hành chụp cắt lớp CT, nghiên cứu và phân tích chuyên sâu, các nhà nghiên cứu đã tìm ra những bí mật về lịch sử và hình dáng ban đầu của một bức tượng Phật giáo cổ của Nhật Bản, là

Khảo biện về kinh Dược Sư

NSGN - Trong truyền thống Phật giáo Bắc truyền, Dược Sư là một bản kinh thường được trì tụng nhằm mục đích giải trừ tật bệnh, cầu nguyện bình an cho cá nhân, gia đình, dân tộc và xứ sở. Đặc biệt, tron

TP.HCM: Học viện PGVN khánh tuế nhị vị Hòa thượng

GNO - Sáng nay, 18-2, tại tòa viện trưởng, Hội đồng Điều hành Học viện PGVN tại TP.HCM đã trang nghiêm khánh tuế Hòa thượng Viện trưởng Thích Trí Quảng và Hòa thượng Phó Viện trưởng Thường trực Thích

Nền tảng Phật giáo của Kinh tế học

(PGVN) Như vậy, hành xử kinh tế của một phật tử tại gia là môt hành động có mục đích nhắm đến việc thu thập của cải cụ thể để tiêu dùng vật chất và tích lũy phước đức cho đời sống mai sau. Liên quan đ

Lễ Makha Bucha tại chùa Phra Dhammakaya

GNO - Những hình ảnh đẹp ghi lại cảnh hàng ngàn nhà sư vân tập để cầu nguyện trong im lặng tại lễ Makha Bucha.

Nhờ thờ Phật mà thoát khổ

GN - Theo lời Phật dạy, người học Phật ngoài việc ăn chay, lạy Phật, thiền định, tụng kinh, trì chú, giữ giới… còn phải thực hành thiện nghiệp giúp đời để tạo công đức, phước báo cho bản thân. Tự độ v

Mùa xuân theo dấu chân Phật

GN Xuân - Nhớ nghĩ đến cuộc đời giáo hóa độ sanh của Đức Phật, chúng ta hình dung ra những phong cảnh từng lưu dấu ấn của Ngài, quả thật là trong lành, tuyệt đẹp vô cùng.

Tạo ba phước nghiệp

Nay vui, đời sau vui” là một trong những tiêu chí tu tập quan trọng của hàng Phật tử. Cụ thể, đời này được hạnh phúc an lạc, đời sau tái sinh vào trời người có đầy đủ phước báo và hội đủ thắng duyên g

Hành trang trọn đời của người tu

GN - Ngược dòng lịch sử Phật giáo du nhập, ngay từ giai đoạn đầu của Phật giáo Việt Nam, pháp môn Thiền đã được giới thiệu qua các bản kinh An ban thủ ý mà người có công lớn là Tổ sư Khương Tăng Hội.

Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo - Cơ hội rộng mở cho mô hình “Tôn giáo xã hội”

Với 84,58% ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành, ngày 18-11-2016, Quốc hội đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.

Đức Phật A Di Đà và pháp môn niệm Phật

Trong lịch sử Đại thừa và Tịnh độ tông, tôn xưng A-di-đà là một mốc phát triển quan trọng. Niệm Phật A-di-đà là một pháp môn tu của Phật tử giúp không phải trải qua vô số kiếp luân hồi mà sẽ được "đới

Nguồn gốc "tràng phan" trong Phật giáo

Phan tiếng Phạn là Ba Đa Ca, cũng gọi là Kế Đô, là lời gọi chung cho các loại Tinh Kỳ và Tràng, Cái,… đồng thời là một dụng cụ để trang nghiêm đạo tràng, cúng dường chư Phật Bồ tát.

VIDEO 




LIÊN KẾT 
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------
------------------------------------


THƯ VIỆN